Οι αντιδραστικές αλλαγές στην Εκπαίδευση στο φόντο της Μπολόνια και της Πράγας

Έχει ανοίξει μια περίοδος έντασης της επίθεσης του συστήματος στα δικαιώματα και τις κατακτήσεις του λαού και της νεολαίας.

Οι ανατροπές του 89-91 και η πλήρης ανατροπή του συσχετισμού σε βάρος των λαών έδωσε ώθηση στην επιτάχυνση της επιβολής των αντιδραστικών πολιτικών.

Προχωρά το χτύπημα των οικονομικών αποδοχών των εργαζομένων και του βιοτικού τους επιπέδου, ενόσω εντείνεται η εκμετάλλευση με ταυτόχρονη μεταφορά πλούτου στο κεφάλαιο. Όσο αφορά τη νεολαία και ιδιαίτερα τη σπουδάζουσα εντείνεται η πολιτική χτυπήματος των μορφωτικών και επαγγελματικών της δικαιωμάτων.

Η ένταση αυτής της επίθεσης θα συνεχισθεί και μάλιστα με όλο και εντεινόμενους ρυθμούς. Δύο είναι οι λόγοι που συνηγορούν σε αυτό. Πρώτον η παγκόσμια οικονομική κρίση που χτυπάει πλέον και τις μητροπόλεις του καπιταλισμού. Δεύτερον ο ανταγωνισμός των Ευρωπαίων με τους Αμερικάνους, που όσο αφορά τους πρώτους πρέπει να τελειώνουν με το όποιο «κοινωνικό κράτος», δηλαδή με τα υπολείμματα των κατακτήσεων των Ευρωπαίων εργαζομένων, ώστε να κάνουν πιο ελκυστική και ανταγωνιστική την οικονομία τους.

Όσο αφορά τις χώρες της «δεύτερης και τρίτης ταχύτητας» της Ε.Ε. στις οποίες ανήκει και η Ελλάδα υπάρχει ακόμα ένας παράγοντας που επιβάλλει την επιτάχυνση των αντιδραστικών ανατροπών και την προσαρμογή στις ανάγκες της «νέας» οικονομίας. Αυτός είναι ο παράγοντας εξάρτηση. Επιβάλλεται η μετακύλιση της κρίσης στις πλάτες των λαών των εξαρτημένων χωρών και η μεταφορά πλούτου προς τον σκληρό πυρήνα της Ε.Ε. Όσο αφορά την Ελλάδα επιβάλλεται το ξεθεμελίωμα της παραγωγικής βάσης και ικανότητας της χώρας, η καταστροφή της όποιας εγχώριας παραγωγής με το παράλληλο ξεκλήρισμα της μικρομεσαίας αγροτιάς και η μετατροπή της χώρας σε κέντρο παραλαβής και διακίνησης εμπορευμάτων. Επιδιώκεται η μετατροπή της χώρας σε οδικό και τηλεπικοινωνιακό κόμβο για την εξυπηρέτηση των ιμπεριαλιστικών συμφερόντων στην ευρύτερη περιοχή των Βαλκανίων και της Μέσης Ανατολής.

Μπολόνια και ενιαίος ευρωπαϊκός χώρος εκπαίδευσης

Οι αλλαγές που εξαγγέλλονται και εφαρμόζονται κατά καιρούς στην εκπαίδευση δεν μπορεί παρά να εναρμονίζονται στις ανάγκες των ξένων και ντόπιων μονοπωλίων και στις ανάγκες της εξαρτημένης ελληνικής οικονομίας. Τα δυτικοευρωπαϊκά μονοπώλια στην ανάγκη ανταπόκρισης στον ανταγωνισμό με τους άλλους ιμπεριαλιστές, κύρια με Αμερική και Ιαπωνία επιδιώκουν το βάθεμα του ελέγχου της εκπαίδευσης των εξαρτημένων ευρωπαϊκών κρατών. Η διακήρυξη της Μπολόνια και η εξαγγελία για ενιαίο ευρωπαϊκό χώρο της εκπαίδευσης καλείται να υπηρετήσει αυτό τον στόχο. Είναι ένας προσανατολισμός για την εναρμόνιση της εκπαίδευσης των εξαρτημένων χωρών στις ανάγκες των δυτικοευρωπαϊκών μονοπωλίων και προσπάθεια δημιουργίας διαύλων και καναλιών επικοινωνίας των ισχυρών χωρών με τον εκπαιδευτικό μηχανισμό των εξαρτημένων χωρών. Η στενότερη σύνδεση των ευρωπαϊκών εκπαιδευτικών συστημάτων θα σημάνει την ευκολότερη ανάδειξη εκείνης της δεξαμενής του επιστημονικού ανθρώπινου δυναμικού από όπου θα αντλείται η επιστημονική ελίτ που θα χρησιμεύσει στην άνοδο του ερευνητικού και τεχνολογικού επιπέδου των ισχυρών της Ε.Ε, με στόχο την μείωση της απόστασης που τους χωρίζει από τους Αμερικάνους και τους Ιάπωνες σε αυτό το επίπεδο. Η μείωση του αριθμού «διαρροής» επιστημόνων προς την άλλη πλευρά του Ατλαντικού είναι μέσα στα επιδιωκόμενα αποτελέσματα.

Η εφαρμογή των κύκλων σπουδών και των διδάκτρων το μεγάλο στοίχημα της Μπολόνια

Οι αλλαγές στην εκπαίδευση έρχονται να καλύψουν και τις νέες απαιτήσεις που επιβάλει  η προσαρμογή στις ανάγκες της «νέας» οικονομίας, δηλαδή στο νέο τοπίο όπως διαμορφώνεται από την ένταση της κρίσης και την έξαρση του ανταγωνισμού. Επιδιώκεται η μεταφορά της κρίσης της εκπαίδευσης στις πλάτες της νεολαίας και το χτύπημα των δικαιωμάτων της. Οι κεντρικές κατευθύνσεις που προωθεί η Μπολόνια είναι η δημιουργία μιας τρίτης βαθμίδας με πολλαπλούς οριζόντιους και κάθετους διαχωρισμούς, που θα συντηρούν, θα αναπαράγουν και θα εντείνουν στο έπακρο τον ταξικό χαρακτήρα της εκπαίδευσης. Παράλληλα επιδιώκεται το χτύπημα των επαγγελματικών δικαιωμάτων και η αποσύνδεσή τους από το πτυχίο για την πλειοψηφία της νεολαίας καθώς προετοιμάζεται το έδαφος για την δημιουργία του νέου τύπου εργαζομένου, του απασχολήσιμου, χωρίς εργασιακά και ασφαλιστικά δικαιώματα.

Η Μπολόνια προωθεί αυτές τις κατευθύνσεις με όχημα τους κύκλους σπουδών και τα δίδακτρα. Το γνωστό 3+2, όπου 3 χρόνια είναι ο προπτυχιακός κύκλος σπουδών και 2 χρόνια ο μεταπτυχιακός είναι ο μοχλός προώθησης της αντιδραστικής ευρωπαϊκής πολιτικής στην εκπαίδευση. Στην διακήρυξη της Μπολόνια δεν ξεχάστηκε να τονιστεί πως μόνο το 15% των φοιτητών απόφοιτων του πρώτου κύκλου σπουδών και κατοχών τουbachelorθα εισάγονται στον δεύτερο μεταπτυχιακό κύκλο σπουδών, ενώ στο ζήτημα των επαγγελματικών δικαιωμάτων αυτά «μεταφέρονται» στον μεταπτυχιακό τίτλο, κάτι που σημαίνει ελάχιστα έως και ανύπαρκτα επαγγελματικά δικαιώματα για την πλειοψηφία των φοιτητών.

Ο αριθμός των φοιτητών που εισάγονται στον δεύτερο κύκλο σπουδών (15%) και η διαδικασία εισαγωγής (βαθμός πτυχίου, προσωπική συνέντευξη), σε συνδυασμό και με τις εξελίξεις στα επιμελητήρια και στους συλλόγους (εισαγωγή εξετάσεων για την απόκτηση άδειας εξασκήσεως επαγγέλματος), δεν αφήνουν και πολλά περιθώρια ανέλιξης ακόμα και σε αυτά τα «προνομιούχα» μεσοστρώματα.

Η κατεύθυνση για την εισαγωγή διδάκτρων, σε συνδυασμό και με το χτύπημα των τελευταίων υπολειμμάτων της δωρεάν παιδείας (δωρεάν συγγράμματα, σίτιση, στέγαση) καταρρίπτει και τις τελευταίες αυταπάτες για επαγγελματική ανέλιξη στην πλειοψηφία των παιδιών των λαϊκών στρωμάτων, κάνει συνείδηση στη νεολαία των κατώτερων κοινωνικών τάξεων για το ποια είναι η ταξική της θέση ,τη προοπτικές έχει και ποια πράγματα τελικά την αφορούν και πρέπει να παλεύει. Σημαντική για το κεφάλαιο είναι η πλήρης μεταφορά του κόστους της εκπαίδευσης από το κράτος στον κάθε φοιτητή ξεχωριστά. 

Στην Πράγα οι κεντρικές κατευθύνσεις που υιοθετήθηκαν με την διακήρυξη της Μπολόνια έμειναν ακέραιες ενώ δόθηκε μεγαλύτερη ελευθερία στην κάθε χώρα ξεχωριστά να εφαρμόσει τα νέα μέτρα ανάλογα με τα ιδιαίτερα προβλήματα που αντιμετωπίζει και τις ιδιαίτερες συνθήκες που επικρατούν. Ζητούμενο λοιπόν παραμένει η εφαρμογή των κύκλων σπουδών μόνο που η Πράγα δίνει την δυνατότητα εφαρμογής τους με νέες μορφές και σχήματα (π.χ. 4+1) παραμερίζοντας το ανελαστικό 3+2 της Μπολόνια.

Η ελληνική εκπαίδευση στο φόντο των εξαγγελιών της Μπολόνια-Πράγας

Στην Ελλάδα στο χώρο της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης οι αλλαγές υπήρξαν μέχρι τώρα «σαλαμωτές». Μέτρα και ρυθμίσεις ανά σχολή με κατεύθυνση την προετοιμασία του εδάφους για την εφαρμογή συνολικότερων ρυθμίσεων. Βέβαια οι κεντρικές πολιτικές κατευθύνσεις συνεχίζουν να υπάρχουν όχι πλέον σε επίπεδο διακηρύξεων, αλλά διατυπωμένες και μορφοποιημένες, κάτι που πιέζει για επιτάχυνση της διαδικασίας προσαρμογής του Πανεπιστημίου και εκβιάζει τις κατά τόπους «αρχές», κοσμητείες, τμήματα για πλήρη ευθυγράμμιση στην υλοποίηση της γενικής πολιτικής ευρωπαϊκής κατεύθυνσης. Επιπλέον οι εξαγγελίες των γενικότερων και συνολικότερων ρυθμίσεων έπαιζαν και συνεχίζουν να παίζουν, μαζί με το σύνολο των μηχανισμών του συστήματος, το ρόλο της ιδεολογικής προετοιμασίας του λαού και της νεολαίας, αλλά και «δυσαρεστημένων» μερίδων του καθηγητικού κατεστημένου, για την εφαρμογή των επιβαλλόμενων αλλαγών.

Οι πρώτες προσπάθειες που έγιναν στην χώρα μας για την αλλαγή του τοπίου στην Τρίτη βαθμίδα και την αναπροσαρμογή της στις ανάγκες των μονοπωλίων είναι το νομοσχέδιο που ψηφίστηκε και εφαρμόζεται όσο αφορά την ανωτατοποίηση των ΤΕΙ και το «σχέδιο διαλόγου για τα μεταπτυχιακά και την έρευνα» που κατέβηκε από το υπουργείο στις πρυτανείες και στα τμήματα τον περασμένο Φλεβάρη. Όσο αφορά τα ΤΕΙ έχουν γίνει πολύ σοβαρά βήματα στην προώθηση της αντιδραστικής πολιτικής (αλλαγές στα προγράμματα σπουδών στο σύνολο των σχολών, προαπαιτούμενα) ενώ διαμορφώνεται ανοιχτά το έδαφος για την εφαρμογή κύκλων σπουδών. Παρόλα αυτά είναι απαραίτητη η προετοιμασία και η εφαρμογή ενός «σχεδίου νόμου» για τα Πανεπιστήμια που θα συνολικοποιήσει και θα σταθεροποιήσει τις αλλαγές συνολικά στην Τρίτη βαθμίδα. Έτσι μετά τις αλλαγές στα σχολεία και στην δευτεροβάθμια εκπαίδευση, με την εφαρμογή του νόμου 2525, αναμένονται οι αντιδραστικές αλλαγές και στα Πανεπιστήμια. Ένα μέτωπο ιδιαίτερα δύσκολο για την κυβέρνηση (είναι άλλωστε ένας από τους λόγους που αφέθηκαν να προωθηθούν τελευταίες εκεί οι αντιδραστικές αλλαγές) που όμως θα ανοιχτεί αναγκαία το αμέσως επόμενο διάστημα.

Μία πλευρά του σχεδιασμού της ελληνικής κυβέρνησης είναι η δημιουργία μιας ευέλικτης τρίτης βαθμίδας, που θα ανταποκρίνεται στις ολοένα μεταβαλλόμενες ανάγκες των δυτικοευρωπαϊκών μονοπωλίων. Επιδιώκεται η γρηγορότερη και πιο ευέλικτη προσαρμογή στις μεταβαλλόμενες ανάγκες, κάτι που απαιτεί το ξεπέρασμα των γραφειοκρατικών δομών και την πιο ανοιχτή και άμεση παρέμβαση των μονοπωλίων στη δομή της εκπαίδευσης. Σε αυτή την κατεύθυνση συμβάλλει και η αξιολόγηση των ΑΕΙ-ΤΕΙ στη χώρα μας. Η κατηγοριοποίηση και επανακατηγοριοποίηση σχολών και τμημάτων, η ανάδειξη των «καλών» από τις «υποβαθμισμένες» σχολές πιέζει για ευέλικτες και γρήγορες αλλαγές ενώ αναδεικνύει με ξεκάθαρο τρόπο το «πραγματικό Πανεπιστήμιο» των λίγων και εκλεκτών. Η αξιολόγηση των ΑΕΙ-ΤΕΙ αποτελεί και ένα μέσο για την εφαρμογή και υλοποίηση των μέτρων. Ένα Πανεπιστήμιο που καθυστερεί στην εφαρμογή των κύκλων σπουδών και στην επιβολή διδάκτρων θα κρίνεται «μη ανταγωνιστικό» και θα υποχρηματοδοτείται.

Προϋπόθεση για την εφαρμογή της αντιδραστικής πολιτικής και την αλλαγή του τοπίου στην Τρίτη βαθμίδα είναι το χτύπημα του κινήματος και των δημοκρατικών διαδικασιών των φοιτητών. Η κατάργηση του Πανεπιστημιακού ασύλου και η απαξίωση των μαζικών διαδικασιών του φοιτητικού κινήματος έως και την συνολική κατάργηση-απαγόρευση τους (άλλωστε παρακωλύουν την εκπαιδευτική διαδικασία) είναι όρος εκ των ων ουκ άνευ για την προώθηση των αντιδραστικών αλλαγών. Στο Πανεπιστήμιο των λίγων και εκλεκτών που ετοιμάζουν δεν χωρούν αναχρονισμοί όπως συνδικαλιστική δράση και ελεύθερη διακίνηση ιδεών.

Είναι ανάγκη οι φοιτητές να απαντήσουν στην ανοιχτή και απροκάλυπτη επίθεση που δέχονται. Να μαζικοποιήσουν τις διαδικασίες των γενικών τους συνελεύσεων και να πάρουν αποφάσεις με αγωνιστικό προσανατολισμό ενάντια στην αντιδραστική ευρωπαϊκή εκπαιδευτική πολιτική. Μετά τις μαθητικές κινητοποιήσεις ενάντια στο νόμο 2525 το 1998, τις μεγαλειώδεις κινητοποιήσεις των αδιόριστων εκπαιδευτικών ενάντια στον διαγωνισμό του ΑΣΕΠ και το φοιτητικό ξέσπασμα του Μάιου Ιουνίου ενάντια στο νομοσχέδιο για την ανωτατοποίηση των ΤΕΙ έρχεται ξανά η ώρα που οι φοιτητές θα κληθούν να δημιουργήσουν εστίες αντίστασης ενάντια στην αντιδραστικές αλλαγές, στην κατεύθυνση δημιουργίας πανεκπαιδευτικού μετώπου αντίστασης για την συνολική ανατροπή της αντιλαϊκής πολιτικής στο χώρο της εκπαίδευσης. 

Έναυσμα, Τεύχος 20